Bir İşletmede Hangi Topraklama Noktaları Ölçülür?
Topraklama Ölçümü sırasında ana panodan benmariye, UPS akü grubundan boya tabancasına kadar ölçülmesi gereken noktalar, her birinin yasal dayanağı ve sahada sık atlanan ekipmanlar.
Kısa Cevap
Bir işletmede Topraklama Ölçümü; ana topraklama barası ve panolar, trafo merkezi, makine gövdeleri, prizler ve kaçak akım röleleri, UPS ve akü grupları, mutfak ve sosyal alan ekipmanları (benmari, çay kazanı, su arıtma cihazı gibi), statik elektrik riski olan ekipmanlar (boya tabancası, solvent varili, konveyör gibi), potansiyel dengeleme bağlantıları, bina ekipmanları ve paratoner tesisatında yapılır. Temel kural şudur: arıza anında üzerinde tehlikeli dokunma gerilimi oluşabilecek her metal gövde ölçülür. Bu kontrol, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3 gereği yılda bir kez zorunludur.
Topraklama tesisatı, bir arıza anında gövdeye geçen akımı güvenli şekilde toprağa ileterek çalışanı elektrik çarpmasından korur. Ana panoda alınan iyi bir ölçüm sonucu, çay ocağındaki kazanın ya da boya kabinindeki tabancanın topraklamasının sağlam olduğunu göstermez. Bu yüzden ölçüm tek bir noktada değil, işletmenin tamamında yapılır.
Aşağıdaki liste; İSG uzmanlarının, işverenlerin ve teknik sorumluların periyodik kontrol öncesinde sahayı hazırlaması ve gelen raporun eksiksiz olup olmadığını kontrol etmesi için hazırlanmıştır.
Hangi Noktalar Ölçülür? Temel Kural
EMO'nun topraklama tesisatı periyodik kontrol kriterlerine göre, dokunma gerilimi 50 V'un üzerine çıkabilecek tüm noktalardan ölçüm alınır. Enerji altındaki ekipmanların yanında, bunların 2,5 m ulaşma mesafesi içindeki enerjisiz metal kısımlar da kontrole dahildir. Kablo tavası, buat ve aydınlatma armatürü bağlantısı gibi pano dışı noktalar raporda numaralandırılarak gösterilir.
Kısacası, elektrikle çalışan ve metal gövdesi olan her ekipman ile bunların yakınındaki metal yapılar ölçüm listesine girer.
Topraklama Ölçümünün Yasal Dayanakları
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin çalışanları elektrik riskine karşı koruma yükümlülüğünün genel dayanağıdır.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), Ek-III 2.3 Tesisatlar: Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratonerin yılda bir kez periyodik kontrolünü zorunlu kılar. Yönetmelik en son 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de değiştirilmiştir.
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG 21.08.2001/24500): Topraklamayı zorunlu kılan (Madde 7 ve 10) ve periyodik kontrolün nasıl yapılacağını belirleyen (Ek-P) teknik dayanaktır.
- Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG 30.11.2000/24246): Trafo merkezi ve yüksek gerilim tesisleri için uygulanır.
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565): Alçak gerilim iç tesisatı için uygulanır.
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik: Statik elektrik ve patlayıcı ortam riski olan alanlar için uygulanır.
- Standartlar: TS HD 60364 serisi (özellikle 4-41, 5-54 ve Bölüm 6 Doğrulama), yıldırımdan korunma için TS EN 62305-3, patlayıcı ortamlar için TS EN 60079, statik elektrik için CLC/TR 60079-32-1.
Aralık 2025 Yönetmelik Değişikliği
1. Ana Topraklama ve Panolar
- Ana topraklama barası: Topraklama direnci (Ra) burada ölçülür. Tesisin topraklama projesi varsa değerler projeyle karşılaştırılır.
- Ana dağıtım panosu ve tali panolar: Pano gövdeleri ve kapaklarında koruma iletkeni sürekliliği kontrol edilir.
- Kompanzasyon panosu: Gövde topraklaması ve bağlantı noktaları kontrol edilir.
- Kablo tavaları, metal kablo kanalları ve buatlar: Pano dışındaki bu noktalar numaralandırılarak ölçülür.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Madde 7, 10 ve Ek-P; TS HD 60364-5-54.
Kontrol Edilmesi Gereken Panolar
2. Trafo Merkezi (Orta Gerilim Abonesi Olan İşletmelerde)
- İşletme topraklaması: Trafo nötr noktasının topraklaması ölçülür.
- Koruma topraklaması: Trafo tankı, hücre gövdeleri, kapılar ve korkuluklar kontrol edilir.
- Dokunma ve adım gerilimi: Yüksek gerilim tesislerinde topraklama direncinin uygunluğu, dokunma gerilimi hesabıyla değerlendirilir.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği.
3. Makine ve İş Ekipmanları
- Tezgâh ve makine gövdeleri: CNC, pres, torna, freze, matkap tezgâhı, kompresör ve elektrik motorları.
- Kaynak makineleri ve kaynak masaları: Makine gövdesi ile metal kaynak masası ayrı ayrı kontrol edilir.
- Kaldırma ekipmanları: Vinç ve caraskal rayları ile gövdeleri, asansör makine dairesi ve kabin rayları.
- Jeneratör: Gövde ve nötr topraklaması.
- Taşınabilir Sınıf I el aletleri ve kablo makaraları: Koruma iletkeni sürekliliği kontrol edilir; kopuk PE iletkeni en sık rastlanan uygunsuzluklardan biridir.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği; İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III.
4. UPS ve Akü Sistemleri
- UPS gövdeleri: Kabin gövdesi ve bypass panosunun topraklaması kontrol edilir.
- UPS prizleri: UPS çıkışından beslenen prizlerde koruma iletkeni sürekliliği ve çevrim empedansı ölçülür. Bu prizler çoğu zaman ayrı bir hattan beslendiği için ana priz ölçümünde atlanır.
- Akü grubu gövdeleri: Akü kabinetleri, akü rafları ve metal akü dolapları.
- Redresörler ve şarj üniteleri: Doğrultucu panoları, forklift ve transpalet akü şarj cihazları ile şarj alanındaki metal yapılar.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği; TS HD 60364-4-41.
UPS ve Akü Topraklaması Rehberi
5. Mutfak, Yemekhane ve Sosyal Alanlar
Bu alanlar ıslak zemin ve metal gövdeli cihazların bir arada bulunduğu, elektrik çarpması riskinin yüksek olduğu yerlerdir. Yine de periyodik kontrolde en sık atlanan bölümdür.
- Benmari ve sıcak tutma üniteleri
- Çay kazanı, semaver ve sıcak su kazanları
- Endüstriyel fırın, ocak, fritöz ve ızgaralar
- Endüstriyel bulaşık makinesi ve davlumbaz
- Buzdolabı, derin dondurucu ve soğuk oda (kapı ve panel gövdeleri dahil)
- Metal gövdeli su arıtma cihazları ve su sebilleri
- Elektrikli şofben, termosifon ve su ısıtıcıları (lavabo, duş ve WC'lerde)
- Metal gövdeli elektrikli ısıtıcılar ve kurutma makineleri
Islak hacimlerdeki prizlerde 30 mA kaçak akım koruması aranır ve bu cihazlar test edilir.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Madde 8; Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği; TS HD 60364-4-41.
Mutfak Ekipmanlarında Topraklama Rehberi
6. Prizler ve Kullanım Noktaları
- Prizler: Koruma iletkeni (PE) sürekliliği ve çevrim empedansı ölçülür. Atölye, ıslak hacim ve dış mekân prizlerine öncelik verilir.
- Metal gövdeli (Sınıf I) aydınlatma armatürleri: Gövde topraklaması kontrol edilir.
- Kaçak akım koruma cihazları (RCD): Açma akımı ve açma süresi test edilir. Priz devrelerinde 30 mA kaçak akım koruması aranır.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Madde 8; TS HD 60364-4-41.
7. Statik Topraklamalı Ekipmanlar
Statik elektrik, sıvı ve tozların akışı, sürtünme ve hareketli bantlarla oluşur. Tek bir kıvılcım, solvent buharı ya da yanıcı tozun bulunduğu ortamda yangın veya patlama başlatabilir. Bu ekipmanlarda topraklama ve eş potansiyel bağlantının bakımlı olması gerekir.
- Boya tabancası gövdeleri: Sıvı boya ve elektrostatik toz boya tabancaları, boya hortumları ve boya pompaları.
- Boya kabinleri: Kabin gövdesi, ızgaralar, askı ve konveyör hattı.
- Solvent ve tiner varilleri: Aktarma pompaları, huniler ve toplama kapları; dolum sırasında varil ile kap arasında bağlantı kablosu bulunmalıdır.
- Yanıcı sıvı tankları ve dolum noktaları: Tank gövdesi, dolum ağızları ve tanker topraklama noktası.
- Konveyör bantları ve tahrik kasnakları
- Toz toplama, siklon ve filtre üniteleri ile silolar
- Karıştırıcılar, mikser kazanlar, eleme makineleri ve dolum hatları
- Toz ve solvent taşıyan metal kanal ve boru hatları: Flanş geçişlerinde köprüleme kontrol edilir.
Dayanak: Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik; TS EN 60079; CLC/TR 60079-32-1.
8. Potansiyel Dengeleme
- Ana ve tamamlayıcı potansiyel dengeleme: Çelik konstrüksiyon, metal su ve doğalgaz boruları, havalandırma kanalları ve yükseltilmiş döşeme taşıyıcıları arasında süreklilik testi yapılır.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği; TS HD 60364-5-54.
9. Bina ve Dış Alan Ekipmanları
- Klima iç ve dış üniteleri, klima santralleri ve fan coil'ler
- Kazan dairesi: Kazan, brülör, sirkülasyon pompası ve hidrofor gövdeleri.
- Yangın pompası ve pano gövdeleri
- Otomatik kapı, kepenk, seksiyonel kapı motorları ve otopark bariyerleri
- Elektrikli araç şarj istasyonları
- Güneş enerjisi santrali (GES): Panel çerçeveleri, taşıyıcı konstrüksiyon ve inverter gövdeleri.
- Aydınlatma direkleri, tabela ve reklam panoları
- Sunucu ve bilgi işlem odası: Kabinetler ve ekipman topraklaması.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği; Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği; TS HD 60364.
10. Paratoner (Yıldırımdan Korunma Sistemi)
- Paratoner tesisatı: İniş iletkenleri, bağlantı noktaları ve paratoner topraklama elektrodunun direnci ölçülür; korozyon, kopma ve kesit sorunları kontrol edilir.
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III 2.3; TS EN 62305-3.
Sahada En Sık Atlanan Noktalar
- Yemekhane ve çay ocağındaki benmari, çay kazanı ve su arıtma cihazları
- UPS çıkış prizleri ve akü kabinetleri
- Boya tabancaları, solvent varilleri ve aktarma pompaları
- Kablo makaraları ve taşınabilir el aletleri
- Çatıdaki klima dış üniteleri ve GES konstrüksiyonu
- Son ölçümden sonra eklenen makineler
Ölçüm Öncesi İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Tesisin topraklama ve elektrik projesi hazır mı?
- Önceki yılın Topraklama Ölçümü raporu bulunuyor mu?
- Trafo merkezi, pano odaları, UPS odası, mutfak ve çatıya erişim sağlanabiliyor mu?
- Son ölçümden bu yana eklenen makine, pano ve cihazlar listelendi mi?
- İSG-KATİP sözleşmesi ölçümden en geç 1 gün önce onaylandı mı?
- Rapordaki uygunsuzlukların giderilmesi için sorumlu belirlendi mi?
Teknik İSG'de Topraklama Ölçümü, Paratoner Ölçümü ve Elektrik Tesisatı Periyodik Kontrolü; EKİPNET'e kayıtlı elektrik mühendisleri tarafından, TÜRKAK TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonu kapsamında yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Topraklama Ölçümü Ne Sıklıkla Yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3'e göre, ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe topraklama tesisatının periyodik kontrolü yılda bir kez yapılır.
Topraklama Ölçümünü Kim Yapabilir?
Elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri ve yönetmelikte sayılan ilgili meslek mensupları yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET'e kayıtlı olması ve raporda EKİPNET numarasının bulunması gerekir.
Benmari ve Çay Kazanı Gibi Mutfak Ekipmanları Da Ölçülür mü?
Evet. Metal gövdeli ve elektrikle çalışan her cihaz, arıza anında gövdesinde tehlikeli gerilim oluşabileceği için ölçüm kapsamındadır. Mutfaklar ıslak zemin nedeniyle elektrik çarpması riskinin yüksek olduğu alanlardır.
Statik Topraklama ile Normal Topraklama Arasındaki Fark Nedir?
Koruma topraklaması, elektrik arızasında gövdeye geçen akımı toprağa iletir. Statik topraklama ise boya tabancası, solvent varili veya konveyör gibi ekipmanlarda sürtünme ve akışla biriken statik yükü boşaltarak kıvılcım ve patlama riskini önler. İkisi de periyodik kontrolde ayrı ayrı değerlendirilir.
Topraklama Direnci Kaç Ohm Olmalı?
Her tesis için geçerli tek bir değer yoktur. Uygun değer; şebeke tipine ve devredeki koruma elemanına göre Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve TS HD 60364'e göre belirlenir. Örneğin kaçak akım korumalı bir TT sistemde topraklama direnci ile kaçak akım rölesinin açma akımının çarpımı 50 V'u geçmemelidir.
Paratoner Ölçümü Topraklama Ölçümüne Dahil mi?
Yönetmelikte paratoner ayrı bir kalem olarak sayılır ve ayrı raporlanır. İki ölçüm genellikle aynı ziyarette yapılır.


