Bir İşletmede Hangi Elektrik Panoları Kontrol Edilir?
Elektrik Panosu Periyodik Kontrolü kapsamına giren panolar, her panoda neye bakıldığı ve yasal dayanakları. Ana dağıtım panosundan yangın pompası panosuna kadar eksiksiz liste.
Kısa Cevap
Bir işletmede ana dağıtım panosu, tali dağıtım panoları, OG hücreleri ve trafo AG panosu, kompanzasyon panosu, MCC ve makine kumanda panoları, jeneratör transfer (ATS) ve UPS panoları, yangın pompası, asansör, kazan dairesi ve aydınlatma panoları, mutfak ve sunucu odası panoları ile Ex bölge, GES ve şantiye panoları kontrol edilir. Elektrik tesisatının periyodik kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3 gereği yılda bir kez zorunludur. EMO kriterlerine göre her pano için ayrı rapor düzenlenir; grup panolar tek raporda toplanabilir.
Elektrik panoları, işletmedeki enerjinin dağıtıldığı ve korunduğu noktalardır. Gevşek bir bara bağlantısı yangına, yanlış seçilmiş bir sigorta kablo yanmasına, çalışmayan bir kaçak akım rölesi ise ölümcül bir elektrik çarpmasına yol açabilir. Bu yüzden periyodik kontrolde yalnızca ana pano değil, işletmedeki tüm panolar tek tek incelenir.
Yasal Dayanaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenin genel koruma yükümlülüğü.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (RG 25.04.2013/28628), Ek-III 2.3: Elektrik tesisatının yılda bir kez periyodik kontrolünü zorunlu kılar. Kontrol kriterleri olarak Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve ilgili standartları sayar.
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 17.07.2013/28710), Ek-1: Elektrik tesisatının periyodik bakım ve kontrollerinin İş Ekipmanları Yönetmeliği'ne uygun yapılmasını ve ana pano ile tali panolarda seçicilik ilkesine uygun kaçak akım rölesi tesis edilmesini ister.
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984/18565): Alçak gerilim panoları ve iç tesisat.
- Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG 30.11.2000/24246): OG hücreleri, trafo merkezi ve kuvvetli akım panoları.
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG 21.08.2001/24500): Pano gövde topraklaması ve kaçak akım koruması.
- Standartlar: Panolar için TS EN 61439 serisi, tesisat doğrulaması için TS HD 60364, makine elektrik donanımı için TS EN 60204-1, patlayıcı ortamlar için TS EN 60079.
Kontrol Edilmesi Gereken Panolar
1. Ana Dağıtım Panosu (ADP)
Tesisin tüm enerjisinin geçtiği panodur. Ana şalter, ana koruma elemanları, seçici kaçak akım rölesi, bara bağlantıları ve gövde topraklaması kontrol edilir. Yük altında termal kamerayla ısınma kontrolü yapılması önerilir.
2. Tali Dağıtım Panoları
Kat, bölüm, atölye ve hat panolarıdır. Her birinde sigorta ile kablo kesitinin uyumu, kaçak akım rölesinin açma akımı ve süresi, kapak ve pleksi koruması incelenir.
3. OG Hücreleri ve Trafo AG Panosu
Orta gerilim abonesi olan işletmelerde OG hücre gövdeleri, mekanik kilitlemeler, trafo çıkış AG panosu, uyarı levhaları ve pano önü yalıtkan paspas kontrol edilir.
4. Kompanzasyon Panosu
Kondansatör ve kontaktörlerin ısınması, reaktif güç rölesi, deşarj dirençleri ve havalandırma fanları kontrol edilir. Kompanzasyon panoları ısınmaya bağlı arızalara yatkındır.
5. MCC ve Makine Kumanda Panoları
Motor kontrol merkezleri ile CNC, pres, konveyör ve paketleme makinelerinin kumanda panolarıdır. Acil durdurma devresi, kapak kilitlemesi ve motor koruma elemanları incelenir.
6. Jeneratör Transfer (ATS), UPS ve Redresör Panoları
Jeneratör devreye girdiğinde şebeke ile jeneratörün aynı anda beslemesini önleyen transfer düzeni, UPS bypass ve dağıtım panosu ile redresör ve akü panoları kontrol edilir.
7. Bina Hizmet Panoları
- Yangın pompası panosu: Yangın anında enerjisinin kesilmemesi için ayrı bir hattan beslenmesi gerekir; bu besleme düzeni kontrol edilir.
- Asansör makine dairesi panosu
- Kazan dairesi, hidrofor ve HVAC panoları
- İç ve dış aydınlatma panoları
8. Sosyal Alan Panoları
Mutfak ve yemekhane panoları, ıslak hacim devreleri ve sunucu odası panosu. Islak hacim ve priz devrelerinde 30 mA kaçak akım koruması aranır.
9. Özel ve Dış Alan Panoları
- Ex bölge panoları: Patlayıcı ortamda bulunan panoların koruma tipinin bölgeye uygunluğu
- GES AC ve DC panoları
- Elektrikli araç şarj istasyonu panoları
- Şantiye ve geçici panolar: Ağır kullanım koşulları nedeniyle sık gözle kontrol edilmesi önerilir
Elektrik Panosu Periyodik Kontrolü
Her Panoda Neye Bakılır?
- Gövde ve kapak topraklaması (kapaklarda örgülü topraklama iletkeni)
- Koruma elemanlarının kablo kesitine ve yüke uygunluğu
- Kaçak akım rölesinin açma akımı ve açma süresi
- Bağlantı sıkılığı ve termal kamerayla ısınma kontrolü
- Canlı kısımlara dokunmaya karşı koruma (pleksi, kapak, IP koruma derecesi)
- Tek hat şeması ve devre etiketleri
- Kablo girişleri, rakorlar, toz ve nem durumu
- Pano önünde yalıtkan paspas, uyarı levhası ve boş çalışma alanı
- Pano çevresinde yanıcı malzeme bulunmaması
EMO'nun pano periyodik kontrol kriterlerine göre kontrol raporu her pano için ayrı düzenlenir; grup panolar tek raporda toplanabilir ve uygunsuzluklar fotoğrafla gösterilebilir.
En Sık Görülen Pano Uygunsuzlukları
Kontrol Öncesi Hazırlık Listesi
- İşletmedeki tüm panoların listesi ve yerleri hazır mı?
- Tek hat şeması ve elektrik projesi bulunuyor mu?
- Pano odalarına, çatıya ve makine dairelerine erişim sağlanabiliyor mu?
- Termal kamera kontrolü için panolar yük altında olacak mı?
- İSG-KATİP sözleşmesi kontrolden en geç 1 gün önce onaylandı mı?
- Önceki raporlardaki uygunsuzluklar giderildi mi?
Teknik İSG'de Elektrik Panosu Periyodik Kontrolü, Topraklama Ölçümü ve Termografik Muayene; EKİPNET'e kayıtlı elektrik mühendisleri tarafından, TÜRKAK TS EN ISO/IEC 17020 akreditasyonu kapsamında yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Elektrik Panosu Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III 2.3'e göre, ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe elektrik tesisatının periyodik kontrolü yılda bir kez yapılır.
Her Pano İçin Ayrı Rapor mu Düzenlenir?
EMO'nun periyodik kontrol kriterlerine göre kontrol raporu her pano için ayrı düzenlenir. Grup pano şeklindeki panolar için tek rapor düzenlenebilir.
Makine Kumanda Panoları da Kontrole Dahil mi?
Evet. Makine kumanda panoları elektrik tesisatının parçasıdır ve kaçak akım koruması, topraklama, acil durdurma devresi ve kapak güvenliği açısından kontrol edilir.
Termografik Muayene Zorunlu mu?
Termal kamerayla ısınma kontrolü, gevşek bağlantı ve aşırı yüklenmeyi gözle görülemeden tespit ettiği için periyodik kontrolde önerilen bir yöntemdir. Yük altında yapılması gerekir.
Pano Önüne Yalıtkan Paspas Konulmalı mı?
Pano önünde çalışan kişiyi toprak temasından yalıtmak için gerilim seviyesine uygun yalıtkan paspas kullanılması gerekir. Paspasın yırtık, delik veya kirli olmaması da kontrol edilir.


