İçeriğe geç
TS EN ISO/IEC 17020 AB-0763-M   TS EN ISO/IEC 17025 AB-2070-T   İSGÜM LAB-5055Türkiye genelinde hizmet, 0212 438 52 61
TÜRKAK akreditasyon markası, Muayene TS EN ISO/IEC 17020, AB-0763-MTÜRKAK akreditasyon markası, Deney TS EN ISO/IEC 17025, AB-2070-T
Menü
Raporum Yetişir mi?
Bilgi MerkeziGüncelleme: 22.11.2026

Statik Topraklama Nedir? Boya Tabancası, Solvent Varili ve Konveyörlerde Topraklama

Statik topraklama nedir, hangi ekipmanlarda gerekir, koruma topraklamasından farkı nedir? Boya, kimya, plastik ve tekstil işletmeleri için uygulama rehberi.

Kısa Cevap

Statik topraklama, sıvı ve toz akışı, sürtünme ve hareketli bantlar nedeniyle ekipman üzerinde biriken statik yükün toprağa boşaltılmasıdır. Boya tabancası, boya kabini, solvent varili, yanıcı sıvı tankı, konveyör ve toz toplama ünitesi gibi ekipmanlarda kıvılcım kaynaklı yangın ve patlama riskini önler. Statik topraklama bağlantıları, yıllık Topraklama Ölçümü kapsamında ayrıca kontrol edilmelidir.

Elektrik arızasına karşı yapılan koruma topraklaması ile statik topraklama çoğu zaman aynı şey sanılır. Oysa ikisi farklı tehlikeleri önler. Koruma topraklaması, arıza anında gövdeye geçen şebeke akımını toprağa iletir. Statik topraklama ise ekipman çalışırken kendiliğinden oluşan statik yükün birikmesini engeller.

Solvent buharı ya da yanıcı toz bulunan bir ortamda, biriken yükün tek bir kıvılcımla boşalması yangın veya patlamayı başlatmaya yeter. Bu yüzden boya, kimya, plastik, matbaa, tekstil ve gıda işletmelerinde statik topraklama hayati önem taşır.

Statik Elektrik Nasıl Oluşur?

  • Sıvı akışı: Solvent, tiner ve yakıtın borulardan, hortumlardan ve tabancalardan akması
  • Toz taşıma: Toz ve granüllerin kanallarda, silolarda ve filtrelerde hareket etmesi
  • Sürtünme: Konveyör bantları, kayışlar, kasnaklar ve sarma makineleri
  • Püskürtme: Boya ve vernik tabancaları, özellikle elektrostatik toz boya uygulamaları

Statik Topraklama Gereken Ekipmanlar

  • Boya tabancası gövdeleri: Sıvı boya ve elektrostatik toz boya tabancaları, boya hortumları ve boya pompaları
  • Boya kabinleri: Kabin gövdesi, ızgaralar, askılar ve konveyör hattı
  • Solvent ve tiner varilleri: Aktarma pompaları, huniler ve toplama kapları
  • Yanıcı sıvı tankları: Tank gövdesi, dolum ağızları ve tanker topraklama noktası
  • Konveyör bantları ve tahrik kasnakları
  • Toz toplama, siklon, filtre üniteleri ve silolar
  • Karıştırıcılar, mikser kazanlar, eleme makineleri ve dolum hatları
  • Toz ve solvent taşıyan metal kanal ve boru hatları: Flanş geçişleri köprülenmelidir

Varil Aktarmada Topraklama ve Bağlama

Bir varilden başka bir kaba solvent aktarılırken iki kap arasında farklı potansiyel oluşabilir. Bu yüzden iki önlem birlikte alınır:

  1. Topraklama: Kaynak varil, topraklama barasına bağlanır.
  2. Bağlama (eş potansiyel): Kaynak varil ile dolum yapılan kap, pens uçlu bir kabloyla birbirine bağlanır.

Pens ucun boya veya pas tabakasına değil, çıplak metale temas etmesi gerekir. Kopmuş, ezilmiş ya da ucu kaybolmuş kablolar periyodik kontrolde en sık rastlanan uygunsuzluklardır.

Yasal Dayanaklar

  • Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik: Patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde tutuşturucu kaynakların, statik elektrik dahil, kontrol altına alınmasını ister.
  • İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-III 2.3: Topraklama tesisatının yılda bir kez periyodik kontrolünü zorunlu kılar ve TS EN 60079 standartlarını kontrol kriteri olarak sayar.
  • Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
  • Standartlar: TS EN 60079 serisi; statik elektrik tehlikeleri için CLC/TR 60079-32-1

Sahada Kontrol Listesi

  • Boya tabancaları ve hortumlarının topraklama bağlantısı sağlam mı?
  • Her solvent varilinin topraklama ve bağlama kablosu var mı?
  • Pens uçlar çıplak metale temas ediyor mu?
  • Tanker dolum noktasında topraklama makarası çalışıyor mu?
  • Kanal ve boru flanşlarında köprüleme var mı?
  • Patlayıcı ortam bölgeleri belgede tanımlanmış mı?

Teknik İSG, statik topraklama bağlantılarını Topraklama Ölçümü kapsamında kontrol eder ve uygunsuzlukları fotoğraflı olarak raporlar.

Tüm Topraklama Ölçüm Noktaları

Sık Sorulan Sorular

Statik Topraklama ile Koruma Topraklaması Aynı mı?

Hayır. Koruma topraklaması elektrik arızasında gövdeye geçen akımı toprağa iletir. Statik topraklama, ekipman çalışırken sürtünme ve akışla biriken statik yükü boşaltır. Çoğu zaman aynı topraklama barasına bağlanırlar, ancak kontrolleri ayrı ayrı yapılır.

Plastik Varillerde Statik Topraklama Yapılır mı?

İletken olmayan plastik kaplar topraklama kablosuyla topraklanamaz. Yanıcı sıvılar için iletken veya antistatik kaplar tercih edilmeli, uygun kap seçimi risk değerlendirmesinde belirlenmelidir.

Statik Topraklama Ne Sıklıkla Kontrol Edilir?

Yıllık periyodik kontrol yasal asgari süredir. Pens uçlu kablolar ve hortumlar sık hasar gördüğü için kullanıcılar tarafından vardiya başında gözle kontrol edilmesi önerilir.

İlgili Sayfalar