Elektrik Panosunda En Sık Görülen 12 Uygunsuzluk ve Çözümleri
Elektrik Panosu Periyodik Kontrolü raporlarında en sık çıkan uygunsuzluklar, neden tehlikeli oldukları ve nasıl giderilecekleri. İSG uzmanları ve teknik sorumlular için pratik rehber.
Kısa Cevap
Elektrik panolarında en sık görülen uygunsuzluklar; kapak topraklamasının olmaması, çalışmayan veya hiç olmayan kaçak akım rölesi, kablo kesitine uymayan sigortalar, açık canlı kısımlar, eksik tek hat şeması ve etiketler, gevşek bağlantılara bağlı ısınma, pano önünde yalıtkan paspas ve uyarı levhasının olmaması ve pano önünün malzemeyle kapatılmasıdır. Bu uygunsuzlukların çoğu düşük maliyetle giderilebilir.
Periyodik kontrol raporunda "kullanıma uygun değildir" ya da "uygunsuzluk giderilmelidir" ifadesini görmek, çoğu işletmede panik yaratır. Oysa sahada karşılaştığımız uygunsuzlukların büyük kısmı tekrarlayan, basit ve hızla giderilebilecek sorunlardır. Aşağıdaki liste, raporunuzu almadan önce panolarınızı gözden geçirmeniz için hazırlandı.
1. Kapak Topraklamasının Olmaması
Pano kapağı, gövdeye yalnızca menteşeyle bağlıysa topraklama sürekliliği güvenilir değildir. Kapağa monte edilmiş sinyal lambası veya buton varsa risk artar. Çözüm: Kapak ile gövde arasına örgülü topraklama iletkeni bağlanır.
2. Kaçak Akım Rölesinin Olmaması veya Çalışmaması
Test butonuna basıldığında açmayan ya da açma süresi uzun olan röle, elektrik çarpmasına karşı korumayı ortadan kaldırır. Çözüm: Röle değiştirilir; ana pano ve tali panolarda seçicilik ilkesine uygun kaçak akım koruması kurulur.
3. Kablo Kesitine Uymayan Sigortalar
Sık atan bir sigortanın daha büyüğüyle değiştirilmesi en yaygın ve en tehlikeli uygulamadır. Kablo aşırı ısınır, yalıtım bozulur, yangın riski doğar. Çözüm: Koruma elemanı kablo kesitine ve yüke göre yeniden seçilir; gerekiyorsa kablo büyütülür.
4. Açıkta Kalan Canlı Kısımlar
Pleksi koruması sökülmüş, boş modül yerleri açık bırakılmış panolarda baraya elle temas mümkündür. Çözüm: Pleksi ve kör kapaklar takılır, boş modül yerleri kapatılır.
5. Tek Hat Şemasının ve Etiketlerin Olmaması
Hangi sigortanın hangi devreyi beslediği bilinmezse arıza ve bakım sırasında yanlış devreye müdahale edilir. Çözüm: Güncel tek hat şeması pano kapağının iç yüzüne konulur, her devre etiketlenir.
6. Gevşek Bağlantılar ve Isınma
Gevşek klemens ve bara bağlantıları zamanla ısınır, kararır ve yangın başlatabilir. Gözle fark edilmesi çoğu zaman mümkün değildir. Çözüm: Yük altında termal kamerayla tespit edilen noktalar enerji kesilerek sıkılır veya yenilenir.
7. Pano Önünde Yalıtkan Paspas Olmaması
Pano önünde çalışan kişinin toprakla temasını kesen yalıtkan paspas ya yoktur ya da yırtık ve kirlidir. Çözüm: Gerilim seviyesine uygun yalıtkan paspas serilir.
8. Uyarı Levhalarının Eksik Olması
Çözüm: Pano kapağına elektrik tehlikesi uyarı levhası, pano odası kapısına yetkisiz giriş yasağı levhası asılır.
9. Pano Önünün Malzemeyle Kapatılması
Acil durumda panoya hızlı erişim engellenir, yanıcı malzemeler yangın yükünü artırır. Çözüm: Pano önü boş tutulur; zemine yasak alan işaretlemesi yapılır.
10. Kapakların Kilitlenmemesi
Çözüm: Pano kapakları kilitlenir, anahtar yetkili kişide tutulur.
11. Kablo Girişlerinde Rakor Olmaması
Rakorsuz girişlerden toz, nem ve kemirgen girer; kablo kenarlarda kesilir. Çözüm: Uygun rakorlar takılır, kullanılmayan girişler kapatılır.
12. Pano İçinde Toz ve Nem
Çözüm: Panolar enerji kesilerek periyodik olarak temizlenir; tozlu ve nemli ortamlarda koruma derecesi yüksek panolar kullanılır.
Yasal Dayanaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Ek-III 2.3
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, Ek-1
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
- TS EN 61439 serisi; TS HD 60364 serisi
Sık Sorulan Sorular
Uygunsuzluk Giderildikten Sonra Yeniden Kontrol Gerekir mi?
Raporda kullanıma uygun olmadığı belirtilen panolar için uygunsuzluk giderildikten sonra yeniden kontrol yaptırılması gerekir. Bu kontrol yalnızca ilgili pano için yapılabilir.
Uygunsuz Pano Kullanılmaya Devam Edilebilir mi?
Kullanıma uygun olmadığı tespit edilen ekipman, uygunsuzluk giderilene kadar kullanılmamalıdır. Uygunsuzluğun derecesine göre geçici önlem alınması için kontrolü yapan mühendise danışılmalıdır.
Termal Kamera Kontrolü Neden Yük Altında Yapılır?
Gevşek bağlantılar ancak üzerinden akım geçerken ısınır. Yüksüz bir panoda termal kamera arızalı noktayı gösteremez.


